رطوبتگیر ترانس چیست؟
رطوبتگیر ترانسفورماتور قطعهای است که معمولاً در مسیر ارتباطی بین کنسرواتور روغن و هوای محیط قرار میگیرد. وظیفه اصلی آن جلوگیری از ورود رطوبت و هوای مرطوب به داخل مخزن انبساط ترانسفورماتور است.
ترانسفورماتورهای روغنی در هنگام تغییر دمای روغن، دچار انبساط و انقباض میشوند. این تغییر حجم باعث میشود هوا به داخل یا خارج کنسرواتور حرکت کند. اگر این هوا بدون تصفیه وارد سیستم شود، رطوبت موجود در آن نیز میتواند وارد ترانسفورماتور شود.
اینجاست که رطوبتگیر سیلیکاژل نقش مهم خود را ایفا میکند.
سیلیکاژل ترانسفورماتور چیست؟
سیلیکاژل مادهای جاذب رطوبت است که درون محفظه رطوبتگیر قرار میگیرد. این ماده میتواند بخار آب موجود در هوای عبوری را جذب کند و به این ترتیب میزان رطوبت ورودی به ترانسفورماتور را کاهش دهد.
سیلیکاژل معمولاً به صورت دانههای کوچک در محفظه شفاف رطوبتگیر قرار دارد تا اپراتور بتواند وضعیت آن را از روی رنگ دانهها بررسی کند.
رطوبتگیر ترانسفورماتور چگونه کار میکند؟
عملکرد رطوبتگیر نسبتاً ساده اما بسیار مهم است.
هنگامی که روغن ترانسفورماتور گرم میشود، حجم آن افزایش پیدا میکند و بخشی از هوا از کنسرواتور خارج میشود. زمانی که روغن سرد میشود، حجم آن کاهش یافته و هوای محیط به داخل کنسرواتور کشیده میشود.
این هوای ورودی ابتدا از رطوبتگیر ترانسفورماتور عبور میکند. سیلیکاژل موجود در رطوبتگیر، رطوبت هوا را جذب میکند و هوای خشکتر وارد کنسرواتور میشود.
به این ترتیب، سیلیکاژل مانند یک فیلتر رطوبتی از سیستم عایقی ترانسفورماتور محافظت میکند.
چرا رطوبت برای ترانسفورماتور خطرناک است؟
رطوبت یکی از عوامل مهم کاهش کیفیت عایقی ترانسفورماتور است. ورود آب به روغن و عایقهای سلولزی میتواند باعث کاهش استقامت الکتریکی و افزایش سرعت فرسودگی عایق شود.
وجود رطوبت همچنین میتواند احتمال ایجاد تخلیه الکتریکی و خطاهای داخلی را افزایش دهد.
به همین دلیل استفاده از سیلیکاژل ترانسفورماتور و بررسی منظم وضعیت آن در برنامه نگهداری ترانس اهمیت زیادی دارد.
تغییر رنگ سیلیکاژل چه معنایی دارد؟
یکی از سادهترین روشهای بررسی وضعیت رطوبتگیر، توجه به رنگ سیلیکاژل است. در بسیاری از رطوبتگیرها از سیلیکاژلهای دارای نشانگر رنگی استفاده میشود.
سیلیکاژل در حالت خشک معمولاً رنگ مشخصی دارد و با جذب رطوبت، رنگ آن تغییر میکند. نوع سیلیکاژل و رنگ نشانگر میتواند متفاوت باشد؛ بنابراین برای تشخیص دقیق زمان تعویض یا احیا باید به مشخصات سازنده توجه کرد.
وقتی بخش قابل توجهی از سیلیکاژل تغییر رنگ داده باشد، معمولاً نشاندهنده جذب رطوبت و نزدیک شدن آن به ظرفیت اشباع است.
چه زمانی باید سیلیکاژل ترانسفورماتور را تعویض کرد؟
تعویض سیلیکاژل تنها بر اساس گذشت زمان انجام نمیشود و وضعیت واقعی آن اهمیت بیشتری دارد.
اگر مقدار زیادی از دانههای سیلیکاژل تغییر رنگ داده باشند، باید وضعیت رطوبتگیر بررسی شود. در این شرایط بسته به نوع سیلیکاژل میتوان آن را تعویض یا احیا کرد.
همچنین اگر محفظه رطوبتگیر ترک خورده، مسیر عبور هوا مسدود شده یا آب در قسمت پایینی آن جمع شده باشد، باید نسبت به تعمیر یا تعویض رطوبتگیر اقدام کرد.
آیا سیلیکاژل قابل احیا است؟
بسیاری از انواع سیلیکاژل قابلیت احیا دارند. در فرآیند احیا، رطوبت جذبشده از سیلیکاژل خارج میشود تا دوباره بتواند رطوبت محیط را جذب کند.
روش و دمای مناسب احیا باید مطابق مشخصات فنی سیلیکاژل مورد استفاده انجام شود. پس از احیا نیز باید از خشک و سالم بودن کامل آن اطمینان حاصل شود.
در صورتی که سیلیکاژل آلوده یا آسیبدیده باشد، استفاده مجدد از آن توصیه نمیشود.
اجزای رطوبتگیر ترانسفورماتور
رطوبتگیر ترانسفورماتور معمولاً از چند بخش اصلی تشکیل شده است:
- محفظه شفاف حاوی سیلیکاژل
- اتصالات ورودی و خروجی هوا
- محفظه یا مخزن پایینی
- مسیر تخلیه و کنترل روغن
- سیلیکاژل جاذب رطوبت
- آببندی و اتصالات مربوط به نصب
ساختار دقیق رطوبتگیر میتواند با توجه به ظرفیت و طراحی ترانسفورماتور متفاوت باشد.
ارتباط رطوبتگیر ترانسفورماتور با روغن ترانسفورماتور
روغن ترانسفورماتور علاوه بر خنککاری، نقش مهمی در عایقبندی الکتریکی دارد. ورود رطوبت میتواند کیفیت عایقی روغن را کاهش دهد.
به همین دلیل در سرویس ترانسفورماتور، علاوه بر بررسی رطوبتگیر و سیلیکاژل، وضعیت روغن نیز باید مورد بررسی قرار گیرد. یکی از آزمایشهای مهم برای بررسی استقامت الکتریکی روغن، تست BDV روغن ترانسفورماتور است.
نشانههای خرابی رطوبتگیر ترانسفورماتور
برخی نشانهها میتوانند نشاندهنده وجود مشکل در رطوبتگیر ترانسفورماتور باشند:
- تغییر رنگ شدید سیلیکاژل
- ترکخوردگی محفظه شیشهای
- جمع شدن آب در قسمت پایین رطوبتگیر
- گرفتگی مسیر عبور هوا
- وجود نشتی در اتصالات
- اشباع سریع و غیرعادی سیلیکاژل
در صورت مشاهده این موارد، بهتر است رطوبتگیر توسط کارشناس بررسی شود.
اهمیت بررسی سیلیکاژل در سرویس دورهای ترانس
بررسی رطوبتگیر یکی از کارهای ساده اما مهم در سرویس دورهای ترانسفورماتور است. با یک بررسی ظاهری میتوان وضعیت سیلیکاژل، محفظه و مسیر عبور هوا را کنترل کرد.
انجام منظم این بررسیها میتواند از ورود رطوبت به سیستم عایقی جلوگیری کرده و به افزایش عمر روغن و عایقهای ترانسفورماتور کمک کند.
نتیجهگیری
رطوبتگیر ترانسفورماتور یا سیلیکاژل یکی از تجهیزات ساده اما بسیار مهم در ترانسفورماتورهای روغنی است. این تجهیز با جذب رطوبت هوای ورودی به کنسرواتور، از ورود رطوبت به روغن و سیستم عایقی جلوگیری میکند و در نتیجه میتواند نقش مهمی در حفظ استقامت عایقی و افزایش عمر مفید ترانس داشته باشد.
بررسی منظم رنگ سیلیکاژل، سلامت محفظه، مسیر عبور هوا و وضعیت روغن باید بخشی از برنامه سرویس و نگهداری ترانسفورماتور باشد. در صورت اشباع شدن سیلیکاژل نیز باید با توجه به نوع آن، نسبت به تعویض یا احیای صحیح اقدام کرد.
اگر ترانسفورماتور شما نیاز به سرویس، تعمیر، اورهال یا بررسی سیستم عایقی و روغن دارد، مجموعه توزیع ترانس داران پارس آماده ارائه خدمات تخصصی برای انواع ترانسفورماتور است. همچنین برای خرید ترانسفورماتور نو، دست دوم و اورهالشده میتوانید با کارشناسان مجموعه در ارتباط باشید.
برای مشاهده محصولات، پروژهها و مطالب تخصصی بیشتر، صفحه اینستاگرام توزیع ترانس داران پارس را نیز دنبال کنید.

